Klasa, grupa, podgrupa

Klasy to różne zbiory uczniów, którzy mają ten sam tok nauki i zwykle uczęszczają na lekcje razem (te same przedmioty, nauczyciele i sale), z jednym wyjątkiem: podziałem na grupy, czyli na indywidualnie dobrane podzbiory o nieznacznie zmienionym toku nauki (podział według przedmiotów do wyboru, poziomów, płci, kolejności alfabetycznej…). Różne klasy nigdy nie mają wspólnych uczniów.

W Omniscol zawsze wychodzi się od klasy, a następnie w każdej z nich tworzy się grupy, gdy nie cała klasa uczęszcza na ten sam kurs. Podgrupy służą do dokładniejszego podziału, gdy sama grupa musi zostać podzielona: grupa przypisana do innej grupy, w relacji nadrzędna–podrzędna, staje się podgrupą.

Pojęcia podziału klasy, wyrównania grup i grupy grup nie są dodatkowymi poziomami w hierarchii. To sposoby organizowania grup albo wiązania ich ze sobą, zależnie od przypadku użycia.

Przegląd

Schemat czyta się tak:

• klasa zawiera grupy;
• grupa może zawierać podgrupy;
• podział klasy organizuje grupy z tej samej klasy, które rozdzielają między siebie uczniów;
• wyrównanie grup wiąże grupy z różnych klas na potrzeby wspólnej lekcji;
• grupa grup służy do zbudowania wyraźnego i wielokrotnie używanego połączenia, zwłaszcza gdy jego skład ma się zmieniać.

Na tym schemacie widać kilka klas z kilkoma grupami: niektóre w podziale, inne wyrównane, czasem jedno i drugie. Drugi język obcy jest wyborem wykluczającym: uczeń uczęszcza albo na lekcje niemieckiego, albo hiszpańskiego, albo włoskiego. Dlatego poszczególne grupy językowe są zadeklarowane w podziale klasy: można je planować jednocześnie (pod warunkiem, że każdego z języków uczy inny nauczyciel). W klasach 8A i 8B jest niewielu uczniów niemieckiego — łączy się ich więc, aby uczęszczali na te same lekcje; właśnie do tego służy wyrównanie grup. Lekcje tworzy się lustrzanie w każdej z klas, aby zostały zaplanowane jednocześnie. Tak samo jest z etyką w klasach 8B i 8C.

Ten schemat pokazuje też typowy zabieg oszczędzający zasoby, „3 grupy na 2 klasy”: klasy 8B i 8C są podzielone na Informatykę 1 (20 uczniów) i Informatykę 2 (10 uczniów). Wyrównując obie grupy Informatyka 2, szkoła łączy dwie małe grupy i prowadzi tylko trzy lekcje informatyki zamiast czterech — wszystkie o zbliżonej liczebności (20 uczniów), angażując o jednego nauczyciela i jedną salę mniej.

Klasa: poziom podstawowy

Klasa jest domyślną jednostką odniesienia. Zależnie od kontekstu może oznaczać:

• klasę szkolną,
• rocznik,
• kohortę,
• sesję,
• ścieżkę kształcenia.

Gdy kurs dotyczy całej klasy, dodatkowa grupa nie jest potrzebna: kurs jest po prostu przypisany do klasy.

Grupa: wydzielona część klasy

Grupa jest zawsze wydzieloną częścią jednej klasy. Wszyscy jej uczniowie pozostają uczniami klasy nadrzędnej.

Klasyczne przykłady:

• Grupa A / Grupa B przy podziale alfabetycznym;
• Lab-A / Lab-B dla półgrup laboratoryjnych;
• Język hiszpański / Język niemiecki / Język włoski dla wykluczających się wyborów drugiego języka obcego;
• Angielski zaawansowany / Angielski średni / Angielski podstawowy, jeśli szkoła pracuje z grupami poziomowymi;
• Chłopcy / Dziewczęta w kontekstach, w których taki podział istnieje;
• Elektyw Marketing, Elektyw Finanse, Elektyw Analityka danych w pakiecie przedmiotów do wyboru w szkolnictwie wyższym.

Zdecydowane zalecenie: proszę tworzyć jedną grupę dla każdego jasnego celu dydaktycznego, nawet jeśli uczniowie bywają ci sami. Lepiej na przykład mieć grupy Etyka i Religia niż jedną ogólną grupę Przedmioty do wyboru. W przeciwnym razie czytanie planów lekcji, diagnostyka i łączenie grup z różnych klas szybko stają się niejednoznaczne.

Ważne konsekwencje:

• podgrupy pozostają w obrębie klasy;
• dziedziczą logikę swojej grupy nadrzędnej;
• są przydatne przy kilku poziomach podziału;
• mają sens tylko wtedy, gdy struktura pozostaje czytelna.

Podgrupy są bardzo wygodne, gdy używa się ich także z podziałami klasy:

• grupy A i B w podziale;
• grupy A1 i A2 w podziale;
• grupy B1, B2 i B3 w podziale.

Automatycznie A1 i B3 są w podziale, podobnie A2 i B1 itd. Ta relacja wynika z połączonej logiki podziałów i relacji nadrzędna–podrzędna.

Podgrupy to grupy przeciągnięte i upuszczone na grupę nadrzędną. Strona Hierarchia grup opisuje szerzej zastosowania zaawansowane: odziedziczone podziały, odziedziczone ograniczenia czasowe i maski godzinowe.

Podział klasy: rozdzielenie jednej klasy na wykluczające się grupy

Podziału klasy używa się między grupami jednej klasy, gdy uczniowie rozdzielają się na kilka wykluczających się grup. Ponieważ Omniscol jest oprogramowaniem do planowania z ograniczeniami, domyślnie przyjmuje się, że grupy mogą mieć co najmniej jednego wspólnego ucznia: zadeklarowanie podziału klasy między grupami znosi to ograniczenie. Wyraźnie: grupy należące do tego samego podziału nie są w konflikcie.

Rzecz do zapamiętania:

• każdy uczeń może należeć tylko do jednej (albo do żadnej) grupy podziału;
• grupy te mogą wtedy mieć równolegle różne kursy;
• Omniscol wie, że nie chodzi o konflikt ucznia.

Przykłady:

• Lab-A i Lab-B mają w tym samym czasie dwie różne lekcje laboratoryjne;
• Język hiszpański, Język niemiecki i Język włoski dzielą ten sam przedział czasowy przeznaczony na przedmioty do wyboru;
• Grupa A i Grupa B wymieniają się równoczesnymi aktywnościami w dwóch salach;
• Angielski zaawansowany, Angielski średni i Angielski podstawowy mają równolegle trzy różne lekcje.

W obrębie jednej klasy podział klasy jest więc właściwym narzędziem, gdy trzeba wyrazić: „te grupy rozdzielają między siebie uczniów, można je umieścić równolegle”.

Uwaga: Omniscol ma opcjonalny tryb pracy, w którym uczniowie są przypisywani wprost do klas i grup na poziomie planów lekcji. W takim przypadku podziały klasy mogą być wyprowadzane automatycznie (brak wspólnych uczniów między grupami = podział).

Podgrupy a podział klasy

Przy podgrupach logika podziału propaguje się wzdłuż hierarchii. Jeśli Lab-A i Lab-B są w podziale, podgrupy Lab-A i podgrupy Lab-B dziedziczą ten rozdział między gałęziami.

Przykład:

• Lab-A i Lab-B są w podziale;
• Lab-A1 i Lab-A2 są podgrupami Lab-A.

Omniscol wie wtedy, że lekcja grupy Lab-A1 nie wchodzi w konflikt z lekcją grupy Lab-B, bez konieczności ręcznego deklarowania każdej kombinacji.

Jeśli natomiast Lab-A ma zostać podzielony na kilka gałęzi, które także rozdzielają między siebie uczniów, należy wyraźnie zdefiniować ten podział w hierarchii i w razie potrzeby jego własny podział klasy.

Wyrównanie grup: wspólna lekcja dla kilku klas

Wyrównanie grup przydaje się, gdy kilka grup z różnych klas uczęszcza w rzeczywistości na tę samą lekcję, w tym samym przedziale czasowym, z tym samym nauczycielem i w tej samej sali.

Klasyczny przykład: grupy Etyka z klas 6A, 6B i 6C mają jedną wspólną lekcję etyki.

Wyrównanie grup jest bardzo przydatne przy przedmiotach do wyboru i elektywach obejmujących kilka klas, ale jest sztywniejsze niż zwykła grupa: wszystko, co jest wyrównane, żyje razem.

Ważny warunek: musi chodzić o ten sam przedmiot w klasach, których to dotyczy.

Inaczej mówiąc: aby mieć wspólną lekcję dla kilku klas, klasy te muszą rzeczywiście mieć wspólny przedmiot wykorzystany przez tę lekcję.

Przykład:

• Marketing wspólny dla kilku klas: tak;
• Marketing B3 w jednej klasie i Marketing M1 do wyboru w innej: nie, o ile są to dwa odrębne przedmioty w strukturze planu lekcji.

W szkolnictwie wyższym prowadzi to często do unikania przedmiotów nazbyt specyficznych dla jednego toku nauki, gdy wiadomo, że część lekcji będzie współdzielona. Lepiej przewidzieć przedmiot wspólny dla klas, które mają dzielić lekcje.

Wyrównania grup lepiej pasują do szkół średnich: chodzi o tworzenie lustrzanych lekcji i wskazanie logiki dynamicznego łączenia. Wadą jest konieczność zachowania tego odbicia: trzeba utworzyć tyle lekcji, ile jest grup w wyrównaniu, z właściwymi grupami przypisanymi w każdej klasie, a wszystko musi być symetryczne: nauczyciel lub nauczyciele, sala, zasoby itd. Jeśli lekcja z grupą należącą do wyrównania zostanie umieszczona, w każdej klasie musi znaleźć się lustrzana lekcja z odpowiadającą jej wyrównaną grupą.

Zaletą jest możliwość tworzenia złożonych lekcji przy użyciu wyrównań grup. Można mieć wspólną lekcję etyki w tygodniu A, a w każdej klasie inną, niepołączoną lekcję.

Jeśli zalety nie rekompensują tych ograniczeń, lepiej rozważyć grupy grup.

Grupa grup: wyraźne i modyfikowalne połączenie

Grupa grup służy do zebrania kilku grup w nazwanym, modyfikowalnym i wielokrotnie używanym połączeniu. Grupy grup używa się potem jak każdej innej grupy.

Jest szczególnie przydatna:

• w szkolnictwie wyższym i w kształceniu ustawicznym;
• gdy skład połączenia może się zmieniać;
• gdy struktura ma pozostać czytelna i możliwa do prześledzenia.

Przykład: wspólne seminarium zbiera uczniów z M1 Marketing, M1 Finanse i Elektyw Analityka danych. Lekcje planuje się przy użyciu grupy grup, a później do przedsięwzięcia dołącza czwarta grupa: wystarczy dodać ją do grupy grup, aby wszystkie lekcje zostały z nią powiązane.

Tak jak przy wyrównaniach grup, wspólne lekcje muszą opierać się na wspólnym przedmiocie w klasach, których to dotyczy. Grupa grup pozwala połączyć odbiorców; nie zastępuje spójności przedmiotu wykorzystanego do lekcji.

Aby połączyć całe klasy, należy najpierw utworzyć w każdej klasie grupę, która reprezentuje tę całą klasę, a następnie użyć tych grup w wyrównaniu grup albo w grupie grup. Klas nie wyrównuje się wprost, bez pośrednictwa grup.

Przypisanie kilku grup wprost do lekcji

Można przypisać kilka grup wprost do lekcji, bez uprzedniego tworzenia nazwanej grupy grup.

Jest to przydatne:

• przy potrzebie doraźnej;
• do szybkiego sprawdzenia połączenia;
• przy wyjątkowej lekcji, która nie uzasadnia osobnej struktury.

Nie jest to jednak najlepszy wybór jako podstawowy model:

• w dłuższym czasie jest mniej czytelne;
• jest trudniejsze do prześledzenia niż nazwane połączenie;
• trudniej zrozumieć zamysł dydaktyczny, jeśli schemat ten często się powtarza.

W praktyce:

• do trwałego użytku lepiej wybrać wyraźną grupę grup;
• przy potrzebie doraźnej bezpośrednie przypisanie kilku grup jest bardzo wygodne.

Nie należy natomiast mieszać na jednej lekcji grupy nadrzędnej i jednej z jej podgrup: zwykle nie jest to poprawny model odbiorców takiej lekcji.

Tabela zbiorcza